czwartek, 26 kwietnia 2018

500-lecie Dysputy Heidelberskiej (Disputatio Heidelbergensis)

Stary Uniwersytet w Heidelbergu. Foto: Die Stadtinformation.

Kilka miesięcy po ogłoszeniu 95 tez przez Marcina Lutra o odpustach uniwersytet w Heidelbergu udostępnił salę wykładową i pokrył koszty zaplanowanej na 25 kwietnia dyskusji w kapitule generalnej zakonu. Jej organizację powierzono Johannowi von Straupitzowi, augustianinowi, który stał się powiernikiem duchownym Lutra. Aby ten mógł wziąć udział w dyspucie, Straupitz musiał wyrazić zgodę na czasowe zwolnienie Marcina z obowiązków wykładowcy w Witttenberdze. Jednocześnie uzyskał list ochronny od Fryderyka III Mądrego dla swojego przyjaciela będący owocem dyplomatycznej korespondencji pomiędzy elektorem Palatynatu reńskiego Ludwikiem V Wittelsbachem, a biskupem Würzburga Fryderykiem von Wirsbergiem.

Już we wczesnych godzinach porannych 9 kwietnia 1518 Marcin Luter opuścił Czarny Klasztor z dwoma towarzyszami: bratem Leonardem Beierem i jego pomocnikiem Urbanem, udając się w kierunku stolicy Palatynatu, Heidelbergu. 10 kwietnia przybyli do Lipska, 12.04 byli w Saalfeld, a dwa dni potem - w Coburgu. 17 kwietnia stanęli u bram miasta Würzburg, gdzie spędzili prawie dwa dni w tamtejszym klasztorze augustianów i twierdzy Marienberg, odwiedzając zaprzyjaźnionego Lorenza von Bibra. Stamtąd wyruszyli wozem najpierw do Tauberbischofsheim, Mudau i Mosbach. Do celu swej podróży dotarli 21 lub 22 kwietnia. Marcin Luter przybył do Heidelbergu jako wysłannik zakonu augustianów i jednocześnie jako profesor teologii uniwersytetu w Wittenberdze. Podczas swojego pobytu gościł na zamku palatyna Wolfganga, brata elektora Ludwika V, którego poznał w 1515 roku w Wittenberdze, gdzie Wolfgang pełnił funkcję rektora tamtejszego uniwersytetu. Należy podkreślić, iż Marcin Luter nie miał zamiaru przedstawić swego programu naprawy Kościoła podczas dysputy. Jego celem było wykazanie zgodności głoszonej nauki z Ewangelią oraz krytyka średniowiecznej teologii scholastycznej. Sprawa odpustów nie odgrywała w jego założeniach żadnej istotnej roli, pragnął poddać krytycznej dyskusji swoje przemyślenia na temat relacji pomiędzy usprawiedliwieniem człowieka, a jego wolną wolą i uczynkami.

Wraz z nadejściem 1518 roku Marcin Luter odniósł się do krytyki jego 95 tez, którą wyrazili Johann Tetzel i Konrad Wimpina. Jednocześnie miała miejsce polemika chyba z największym oponentem Johannem Eckiem z Ingolstadt. Tezy o odpustach z 31.10.1517  cieszyły się coraz większym uznaniem, również poza granicami niemieckich księstw, dlatego ich autor zdecydował się na publikację "Kazania o odpustach i łasce" w j. niemieckim będącym próbą wyjaśnienia ich zasadności.

G. Baumann: Brenz (z lewej) i Isenmann (z prawej) u Lutra w Heidelbergu, 1854.
Spotkanie kapituły generalnej zakonu augustianów miało miejsce pomiędzy 25 a 27 kwietnia 1518. Do dyskusji teologicznej z udziałem Marcina Lutra doszło 26 kwietnia w budynku wydziału filozoficznego Uniwersytetu Heidelberskiego. Dla słuchaczy mogło być niespodzianką, że profesor teologii z Wittenbergi nie przyjechał omawiać zasadności swych 95 tez o odpustach, lecz by poddać pod wątpliwość sens dalszego praktykowania teologii i filozofii średniowiecznej. Wyznanie grzechów, skrucha i pogodzenie się z własną niemocą stanowiły fundament do poszukiwań Boga łaski, a nie Boga gniewu. Odrzucając teologię scholastyczną, Luter pragnie zrewolucjonizować wielowiekową tradycję teologii łacińskiej. Przygotowany do dysputy tekst zawierał 28 tez teologicznych i 12 filozoficznych. W tezach teologicznych Luter objaśnia swój program o łasce Bożej i grzeszności natury ludzkiej. Deprecjacja rozumu naturalnego, wolnej woli i uczynków  (filarów średniowiecznej teologii) w kontekście usprawiedliwienia człowieka rzuca niejako nowe światło na pojmowanie Biblii. Istotą teologii wg Doktora Marcina jest poznanie Boga ukrytego w cierpieniu (absonditum in passionibus) Jego Syna na krzyżu. Teolog krzyża musi jego zdaniem najpierw całkowicie uniżyć się i szukać Boga w cierpieniu i poniżeniu, by pojąć, iż człowiek jest niczym, a uczynki przynależą tylko do Boga. Zebrany materiał piśmienniczy z tej dyskusji znajduje się w WA 1, 353-355. 

Disputatio Heidelbergensis niewątpliwie łączy się z szerzeniem idei reformacyjnych, jako że słuchaczami Marcina Lutra byli nie tylko mnisi, ale także mieszczanie, przedstawiciele niemieckiej szlachty, profesorowie uniwersytetu oraz studenci teologii, którzy przyjęli założenia z wielkim entuzjazmem i kilka lat potem jako ewangeliccy księża wprowadzali Reformację w południowo-zachodnich Niemczech. Do najbardziej znanych uczestników dysputy heidelberskiej z 26.04.1518 należą: Johannes Brenz (reformator Wirtembergii i uniwersytetu w Tybindze), Martin Bucer (reformator Strassburga), Martin Frecht (reformator Ulm), Erhard Schnepf (reformator Weilburga, profesor uniwersytecki w Jenie, Marburgu i Tybindze), Johannes Oekolampad (późniejszy teolog kalwiński), Philipp Melanchton (późniejszy współpracownik i przyjaciel Lutra), Johann Schwebel (reformator Palatynatu Dwóch Mostów), Johann Isenmann (późniejszy superintendent w Schwäbisch Hall)  i Theobald Billicanus (reformator Nördlingen).

Marcin Luter pozostał w Heidelbergu do 1 maja 1518.  W drodze powrotnej do Wittenbergi odwiedził prawdopodobnie swojego nauczyciela teologii scholastycznej Jodocusa Trutfettera w Erfurcie. Ten jednak odrzucił poglądy wittenberskiego profesora przedstawione w Heidelbergu na temat krytyki teologii średniowiecznej.



Brak komentarzy:

Prześlij komentarz