czwartek, 15 listopada 2018

Bułeczka reformacyjna

                    Bułeczka reformacyjna. Foto: wikipedia.
Bułeczka reformacyjna jest słodki wypiekiem , zwykle kwadratowego kształtu i wielkości strucli jabłkowej. Symbolizuje Różę Lutra, jednak rzeczywiste godło reformacji posiada pięć boków a nie jak bułeczka - tylko cztery. W środku wypieku widać czerwone serce (z krzyżem) wykonane odrobiną pośrodku. Jedna z legend głosi, że Marcin Luter chciał nadać oryginalną formę temu wyrobowi piekarskiemu, wzorując się na ułożonej przez siebie Róży, jednak pomylił się co do ilości płatków  a przez to – co do liczby jej boków … Mniej popularna teoria zakłada inny rodowód bułeczki reformacyjnej, według której przypomina ona czapkę biskupią (mitrę) z okresu reformacji. Trzecia teoria mówi, że każdy z czterech boków wypieku jest dedykowany czterem najbliższym współpracownikom Lutra. 

Bułeczka reformacyjna znana  jest między w Saksonii, Saksonii-Anhalt i Turyngii . W okolicach Drezna oraz w Vogtland wypieka się też obok bułeczki chleb reformacyjny. Ten jest okrągły i dużo większy, dostępny najczęściej w rozmiarach od 250 do 1000 gramów.
 
Bułeczka reformacyjna jest zwyczajowo rokrocznie produkowana w niemal wszystkich piekarniach, zwłaszcza w październiku, do 31 października (Święto Reformacji).
 
Historia tego wypieku jest w dużej mierze nieznana. Przypuszcza się, że jej początki sięgają czasów wyrabiania słodkości na 11 listopada. "Zwykle na Świętego Marcina (11.11) można znaleźć specjalne rogale zarówno w Erfurcie jak na Śląsku . Musiano je wypiekać na wschodzie jeszcze przed reformacją, ponieważ w Saksonii bułki reformacyjne zastąpiły rogale świętomarcińskie. " (M. Zender, Gestalt und Wandel. Aufsätze zur rheinisch-westfälischen Volkskunde und Kulturraumforschung, 1977, 32). Co ciekawe, dzisiaj można delektować się takimi rogalami, tradycyjnie z białym makiem, w Poznaniu i całej Wielkopolsce z okazji Dnia św. Marcina, polecam! Według starszej teorii bułeczka to ewangelicka modyfikacja podobny wypieków na Wszystkich Świętych .

Aby upiec bułeczkę reformacyjną potrzeba:

- Ciasto drożdżowe: drożdże, mąka, cukier, mleko, szczypta soli, rodzynki, sok z cytryny, posiekane migdały.

- Polewa: cukier puder zmieszany z sokiem z cytryny nanieść pędzelkiem na wypieczoną bułeczkę.

- Dżem truskawkowy, wiśniowy lub morelowy umieścić w zagłębieniu w postaci kleksu.

Smacznego!

sobota, 10 listopada 2018

Spotkanie o Marcinie Lutrze w Tybindze


7 listopada podczas spotkania środowego (Mittwochstreff) w domu parafialnym Lamm (Tybinga) Kamil Basiński wygłosił przemówienie "Warownym grodem...O języku Lutra" (Ein feste Burg...Über die Luthersprache). Spotkanie rozpoczęło się słodkim poczęstunkiem. Prelegent skupił się na talencie filologicznym Reformatora, owocem którego było sformułowanie 4987 idiomów niemieckich, z czego 1875 stało się z czasem przysłowiami. Wiele z nich zostało przetłumaczonych na język polski w XIX stuleciu. Foto: Julian Plachtzik, diakon Klaus Forschner.

W miłej atmosferze dyskutowano także o naszym internetowym projekcie "Marcin Luter w cytatach" i wydanej książce "Marcina Lutra myśli (nie)znane". Uczestnicy pytali o odbiór książki w Polsce oraz o obchody Jubileuszu 500-lecia Reformacji. Część z siedzących na sali opowiadało o pobycie w Jeleniej Górze, mieście rodzinnym Kamila Basińskiego. Jedna z uczestniczek przypomniała o swojej babci-Polce.









"Marcina Lutra myśli (nie)znane" są ciągle w sprzedaży zarówno w wybranych ewangelickich księgarniach parafialnych, jak i w internecie:

LUBIMY_CZYTAC

poniedziałek, 5 listopada 2018

Święto Reformacji


Obchody pamiątki Reformacji 31 października zaczęto organizować długo po śmierci Lutra. Jednak już od 1569 roku na Pomorzu odbywały się okolicznościowe wspomnienia wydarzeń z Wittenbergi, które organizowano 11 listopada w dzień imienin Marcina. Początki wspominania Lutra i świętowanie dzieła Reformacji w dniu 31 października sięgają 1617 roku. Paradoksalnie idea Święta Reformacji wyszła pierwotnie nie od teologów luterańskich, a od ewangelików reformowanych. Najprawdopodobniej głównym animatorem obchodów był urodzony w Zielonej Górze ks. Abraham Scultetus (1566-1625), luteranin, który później związał się z reformowanym nurtem Reformacji. Scultetus był w Heidelbergu nadwornym kaznodzieją księcia Palatynatu Fryderyka V. Pomysł szybko podchwycili wittenberczycy, apelując do elektora saskiego Jana Jerzego II o ustanowieniu obchodów jubileuszowych na dnie od 30 października do 2 listopada 1617 roku.

Święto Reformacji upamiętnia początek dzieła odnowy (reformacji) Kościoła chrześcijańskiego, czego symbolem stało się ogłoszenie 31 października 1517 przez Marcina Ludra w Wittenberdze 95 tez. W przeciwieństwie do typowo luterańskiego święta – Pamiątki Wyznania Augsburskiego – Święto Reformacji ma charakter ponadwyznaniowy i obchodzone jest przez różne Kościoły protestanckie, główne powstałe w XVI wieku, ale także ukształtowane później, w tym Kościoły ewangelikalne.

Obchodom święta towarzyszy nabożeństwo i zazwyczaj odśpiewanie hymnu reformacji autorstwa Marcina Lutra „Warownym grodem jest nasz Bóg.” Odczytywany jest również Psalm 46,2-8, który był pierwowzorem dla napisania Hymnu Reformacji. Obowiązuje barwa liturgiczna czerwona. W zależności od wyznania istnieją różne tradycje obchodzenia tego święta. Niektóre parafie przesuwają nieznacznie termin Święta Reformacji, np. na niedzielę poprzedzającą 31 października, bądź następującą po tej dacie. Parafia Ewangelicko-Augsburska Świętej Trójcy w Warszawie rozpoczęła w 2010 roku akcję ewangelizacyjną, promującą Święto Reformacji, na swojej witrynie internetowej Pamiętaj-jesteśmy. W parafii ewangelicko-augsburskiej w Katowicach od wielu lat w Święto Reformacji wręcza się powstałą z inicjatywny biskupa Tadeusza Szurmana doroczną nagrodę pn. Śląski Szmaragd jako wyróżnienie dla osób szczególnie zasłużonych dla ekumenizmu, dialogu i śląskiej spuścizny kulturowej. W uroczystościach tych uczestniczą wierni ogółu katowickich Kościołów protestanckich, tj. obok luteran także m.in. metodyści, baptyści i zielonoświątkowcy.

Także inne Kościoły ewangelickie, w tym Kościoły reformowane (kalwińskie) obchodzą Święto Reformacji. W dniu tym odbywa się zazwyczaj nabożeństwo. Wiele Kościołów ewangelikalnych, w tym i zielonoświątkowych, jako wspólnoty zakorzenione w tradycji i duchowości protestanckiej, przywiązuje dużą wagę do Święta Reformacji. W dniu tym mogą odbywać się okolicznościowe nabożeństwa poświęcone tematyce odnowy Kościoła i życia w duchu Ewangelii oraz upamiętniające reformacyjne wystąpienie Marcina Lutra, wykłady dotyczące przyczyn, historii i celu reformacji, prezentacje, festiwale, bądź projekcje filmów, w zależności od zwyczajów wyznania i zboru. Święto obchodzone jest oficjalnie przez ewangelikalne zbory należące do Toruńskiego Przymierza Protestanckiego, które organizuje coroczne jego obchody w Toruniu, niezależnie od spotkań ekumenicznych organizowanych przez tamtejszą parafię Ewangelicko-Augsburską.

Święto Reformacji jest dniem wolnym od pracy m.in. w niektórych krajach związkowych Niemiec: Brandenburgii, Meklemburgii-Pomorzu Przednim, Saksonii, Saksonii-Anhalt i Turyngii, a także w całej Słowenii (mimo iż protestanci stanowią mniej niż 1% słoweńskiego społeczeństwa) oraz Chile. Na Jubileusz 500-lecia Reformacji 31.10.2017 będzie dniem wolnym od racy we wszystkich niemieckich bundeslandach. W Polsce, na podstawie art. 14 Ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, luteranie mają w tym dniu prawo do zwolnienia od nauki lub pracy (Dz.U. z 1994 r. Nr 73, poz. 323).

środa, 31 października 2018

Dlaczego 31 października?


Elektor saski Fryderyk III Mądry zbierał z pasją relikwie. Ich lwią część przywiózł z odbytej przez siebie w 1493 roku pielgrzymki do Ziemi Świętej. Kolekcja liczyła ponad 19 tysięcy eksponatów i była trzecią co do wielkości w ówczesnej Europie. Stanowiła ona ekwiwalent około 2 milionów lat odpustu. Elektor i arcybiskup Moguncji, Albrecht z Brandenburgii, „zapewnił" sobie dzięki relikwiom 39.245.120 lat odpuszczenia win grzechów! W latach 1505-1509 Łukasz Cranach Starszy opisał szczegółowo książęce relikwie zgromadzone w wittenberskim zamku. Jedynie w roku 1517 odprawiono przy nich 9 tysięcy mszy i zużyto 40932 świece.

Fryderyk III Mądry wystawiał na publiczny pokaz zgromadzoną kolekcję w jedno z najważniejszych świąt w roku, 1 listopada, w dzień Wszystkich Świętych, tak, by pielgrzymi mogli za „niewielką opłatą” doznać odpustu w ramach obcowania z daną relikwią. Rokrocznie już w ostatnich dniach października zjeżdżały do Wittenbergi tłumy. Nieprzypadkowo zatem Doktor Marcin Luder ogłosił swoje 95 tez przeciwko tej procedurze w przeddzień kolejnego jarmarcznego handlowania odpuszczaniem grzechów, gdy miasto roiło się od pielgrzymów…

Nie znasz 95 tez Marcina Lutra? Oto one: TEZY

poniedziałek, 29 października 2018

CIEKAWOSTKA REFORMACYJNA: Luter i Tetzel

Marcin Luter i Johann Tetzel nigdy nie spotkali się. Mimo że działalność dominikanina handlującego odpustami była wzburzonemu wtedy mnichowi augustiańskiemu całkowicie obca, Luter wysłał do Tetzla na krótko przed jego śmiercią (1519) list, w którym stwierdził, iż nie wszystkie aspekty jego działalności miały negatywny charakter, jak również pocieszył umierającego adwersarza.