piątek, 15 listopada 2019

Marek Jerzy Uglorz w internecie



Marek Jerzy Uglorz, jeden z Honorowych Patronów "Marcina Lutra myśli (nie)znanych", jest obecny w internecie! Od kilku lat prowadzi swój blog, w którym porusza takie problemy jak identyfikacja jednostki, świadome życie, czy emocjonalność człowieka. Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia tej strony TUTAJ!

Ponadto ks. prof. M. Uglorza można zobaczyć i wysłuchać na jego kanale YouTube:


niedziela, 10 listopada 2019

Jak wyglądał Marcin Luter?



W 2017 roku firma MotionWorks z Halle (Saksonia-Anhalt) zrekonstruowała głowę Marcina Lutra w animacji 3D, opierając się na pomyśle Urzędu Ochrony Zabytków i Archeologii. Wizerunek Reformatora bazuje na jego masce pośmiertnej i pewnie odbiega od naszych ogólnych wyobrażeń o jego wyglądzie. Więcej o tym w filmie:



wtorek, 5 listopada 2019

Drzwi Kościoła Zamkowego (Thesentür)

Drzwi tezowe (Thesentür)
Wykonane z brązu „drzwi tezowe” (Thesentür) kościoła zamkowego w Wittenberdze pochodzą z 1858 roku. Król pruski Fryderyk IV podarował je miastu na 375. rocznicę urodzin Doktora Lutra.  Pochodzą z warsztatu odlewnika i grawera Carla Ludwiga Friebela. Oryginalne drewniane drzwi, na których Reformator prawdopodobnie przybił swoje 95 tez 31 października 1517 roku spłonęły podczas wojny siedmioletniej w 1760. 



Autorem malowidła nad drzwiami pochodzącego z 1851 roku jest August von Kloeber. Zostało ono wykonane techniką emalii. Przedstawia krucyfiks i klęczących pod nim: z lewej strony Doktora Marcina Lutra trzymającego w dłoniach swój niemiecki przekład Biblii a z prawej – Filipa Melanchtona z Augsburskim Wyznaniem Wiary (Augustaną). Tło stanowi panorama Wittenbergi. Od 1489 elektor saski Fryderyk III Mądry przebudowywał swój wittenberski zamek w stylu renesansowym wraz z kościołem zamkowym, który pełnił rolę kościoła uniwersyteckiego.


Drzwi tezowe w nocy


czwartek, 31 października 2019

Pieśni na Święto Reformacji w polskim Śpiewniku Ewangelickim


W polskim Śpiewniku Ewangelickim można znaleźć pieśni na szczególne dni roku kościelnego, między innymi na Dzień Ofiarowania Pana Jezusa (nr 242), Dzień św. (Archanioła) Michała (nr 245 i 246). Również Święto Pamiątki Reformacji ma zbiór proponowanych pieśni do wykorzystania na uroczystym nabożeństwie 31. października. Są to:

-"Czyś słyszał" (nr 258) - czterozwrotkowy tekst nieznanego autora z melodią W.S. Pittsa w przekładzie ze śpiewnika pielgrzyma z 1959 roku;

-"Grodem mocnym" (nr 259) - przekład Hymnu Reformacji (Ein feste Burg ist unser Gott Marcina Lutra) autorstwa ks. Jerzego Heczki z 1882 roku. Bardzo ciekawa interpretacja oryginalnego tekstu wittenberskiego Reformatora.

W wydanej przez ten projekt książce "Marcina Lutra myśli (nie)znane" znajduje się autorskie tłumaczenie Kamila Basińskiego pierwszej zwrotki Ein feste... wraz z rysunkiem pana Andrzeja Mleczki;

- "Gromadko mała" (nr 260) to XVII-wieczny tekst Jakoba Fabriciusa. Tekst pieśni napisanej na prośbę szwedzkiego króla Gustawa Adolfa nawiązuje do Hymnu Reformacji. Znaleźć można w nim odniesienia do zawierzenia się Opiece Bożej pośród zła tego świata. Bóg jest przedstawiony jako Jedyny Zwycięzca;

-"Kościół się odradza" (nr 261) to pierwsza polska pieśń na Święto Reformacji. Autorem tekstu jest ks. Andrzej Buzek (1971). W sześciu zwrotkach zawarto kwintesencję tego święta - chodzi o odradzanie się chrześcijaństwa w oparciu o Słowo Boże. Kościołowi przewodniczy Chrystus, Jedyny Pośrednik między nami, a Bogiem, porównywanym w ostatniej zwrotce do twierdzy, jak w Hymnie Reformacji;

- "Nućmy Panu piosnkę" (nr 262) - ośmiozwrotkowy XIX-wieczny tekst ze śpiewnika wileńskiego, melodia pochodzi ze śpiewnika górnośląskiego z XX wieku;

- "Tobie cześć dajemy" (nr 263) - staropolski tekst odwołujący się do Stwórcy tego świata, prosi Go m.in. o pokój, nawrócenie złych serc i powrót do Słowa Bożego;

- "Tobie cześć i dziękczynienie" (nr 264) - XIX-wieczny tekst porusza kwestie dobroci i mocy Bożej, odnowy w Słowie, prawdy i wiary;

- "Warownym grodem" (nr 265) to najbardziej znany przekład Hymnu Reformacji Doktora Marcina Lutra z 1529 roku w języku polskim. Jej autorem jest ks. Edward Romański, a jego tłumaczenie pochodzi z 1966 roku. Zachowano oryginalną melodię, którą również skomponował Marcin Luter. Więcej o pieśni TUTAJ i TUTAJ. Ponadto zamieszczono tekst pierwszej zwrotki w języku niemieckim, angielskim, czeskim, słowackim i szwedzkim;

- "Zachowaj nas przy Słowie swym" (nr 266) to przekład kolejnej pieśni Doktora Lutra Erhalt uns, Herr, bei deinem Wort z 1543 roku, którego dokonali ks. Emil Gajdacz i ks. Jan Gross w 1975 roku. Pieśń śpiewa się do oryginalnej melodii skomponowanej przez wittenberskiego Reformatora. Tekst pierwszej zwrotki jest podany w języku niemieckim, angielskim i czeskim.


sobota, 26 października 2019

Status prawny Święta Reformacji (Reformationstag)

Drzwi Tezowe z Kościoła Zamkowego w Wittenberdze

Święto Reformacji jest dniem wolnym od pracy m.in. w niektórych landach Niemiec: od 1990 w Brandenburgii, Meklemburgii-Pomorzu Przednim, Saksonii, Saksonii-Anhalt i Turyngii, od 2018 także w Szlezwiku-Holsztynie, Hamburgu, Dolnej Saksonii i Bremie.


W Chile a także w Słowenii, mimo iż protestanci stanowią mniej niż 1% słoweńskiego społeczeństwa, 31.10 jest dniem ustawowo wolnym. W Polsce, na podstawie art. 14 Ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, luteranie mają w tym dniu prawo do zwolnienia od nauki lub pracy. Z tekstem Ustawy można zapoznać się TUTAJ.

niedziela, 20 października 2019

Kacper Cruciger (Starszy)


Ten sekretarz i współpracownik Doktora Lutra wywodził się z rodziny o czeskich korzeniach, w której pielęgnowano tradycje husyckie. 19 października 1513 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie w Lipsku (skąd pochodził). W 1519 był świadkiem dysputy teologicznej między Janem Eckiem a Lutrem. Po wybuchu zarazy w Lipsku (1521) wyjechał do Wittenbergi, rok później powrócił do rodzinnego miasta. 13 kwietnia 1523 roku zaczął ponownie studia na wittenberskiej uczelni. W tym okresie interesował się naukami przyrodniczymi, założył nawet w 1524 roku ogród botaniczny.

17 listopada 1528 roku Kacper Cruciger objął stanowisko profesora teologii i pastora w kościele zamkowym w Wittenberdze. Te funkcje piastował, z krótkimi przerwami, aż do śmierci. Cruciger pomagał Lutrowi w tłumaczeniu Biblii, brał udział w dysputach teologicznych (w Hagenau, Wormacji i Ratyzbonie), dawał instrukcję, gdy Filip Melanchton i inni musieli wyjechać. Był jednym z sygnatariuszy Artykułów Szmalkaldzkich. Z pomocą Friedricha Myconiusa latem 1539 roku wprowadził reformację w Lipsku. Rada miejska chciała, żeby pozostał, jednak Luter przyzwał go z powrotem do Wittenbergi. Zmarł 16 listopada 1548 w wieku 44 lat, około godziny 18.00, dwa dni potem jego ciało złożono w kościele, w którym posługiwał (kościele zamkowym).

Jeśli chodzi o życie prywatne Kacpra Crucigera, to w 1524 poślubił byłą zakonnicę z Pomorza i pierwszą autorkę pieśni kościoła ewangelickiego, Elżbietę von Meseritz. Mieli dwoje dzieci: córkę Elżbietę, która jako wdowa poślubiła pierwszego syna Marcina Lutra, Jana (Johannesa) oraz syna – Kacpra Crucigera młodszego (objął po Melanchtonie stanowisko na wittenberskiej uczelni). Owdowiał 2 maja 1535. Rok potem ożenił się ponownie z córką członka rady miejskiej z Lipska, Apolonią Günterode. Kazanie weselne na zamku w Eilenburg wygłosił Doktor Luter. Z tego małżeństwa jest znana córka Apolonia, żona znanego niemieckiego pedagoga Jerzego Mauritiusa.

wtorek, 15 października 2019

Reformacja motorem wzrostu piśmiennictwa i czytelnictwa

Ruch reformacyjny na nowo zdefiniował znaczenie Słowa Bożego. Zgodnie z nauką Doktora Marcina Lutra jest Ono jedynym środkiem Łaski Bożej a Kościół genetycznie zależy od Niego. Według wittenberskiego teologa Kościół istnieje tam, gdzie czysto i wiernie zwiastuje się Słowo Boże. To Pismo stanowi jedyny autorytet moralny i według reformatorów każdy chrześcijanin powinien zmierzyć się z nim samodzielnie. W uniwersalistycznym Kościele tylko nieliczni umieli czytać i pisać. Ewangelicka indywidualizacja stała się bezpośrednim motywem walki z powszechnym analfabetyzmem w Europie XVI wieku. Wzrost piśmiennictwa i czytelnictwa współzależał od stopnia wykształcenia jednostki, które to w ramach wdrażania idei reformacyjnych uległo w krótkim czasie rozkwitowi. Dzięki wynalazkowi Jana Gutenberga powstawały coraz to liczniejsze drukarnie a pisma, a później Biblia Lutra nie była towarem niemożliwym z uwagi na brak do kupienia. W pierwszym dziesięcioleciu od jej powstania sprzedano milion egzemplarzy, czyli co dziesiąty żyjący wtedy Niemiec posiadał Biblię na własny użytek. Zmiany te były prawdziwą rewolucją obyczajową i...techniczną. Również liczne traktaty i pisma czołowych przedstawicieli reformacji (Lutra, Kalwina, Melanchtona itd.) cieszyły się dużą popularnością wśród wiernych. Rola Biblii jako najważniejszej księgi w domu była jednak niepodważalna. W czasie ortodoksji luterańskiej (1550-1780) stała się dobrem, o które dbali wszyscy członkowie rodziny. W środowiskach pietystycznych i konserwatywnych kalwińskich do dziś nieobcy jest zwyczaj całowania Biblii, gdy ta przypadkowo spadnie np. ze stołu, by - jak w przypadku całowania chleba w podobnej sytuacji - nigdy nie zabrakło Słowa Bożego na co dzień. Nawet uboga rodzina posiadała egzemplarz Pisma Świętego, nierzadko była o jedyna książka w domu. Czasem, jak pokazują badania historyczne, rolnicy posiadali w XIX wieku wydanie bajek braci Grimm.

Z biegiem lat tworzyły się nurty pobożnościowe w protestantyzmie, które wydawały kolejne publikacje. Nie każdy mógł sobie pozwolić finansowo na kupno wielu pozycji literaturowych, dlatego też powrócono do antycznej idei tworzenia bibliotek. Okres reformacji bardzo wyraźnie wpłynął na rozwój bibliotek miejskich. W XVII-XVIII wieku niektóre biblioteki np. możnowładców stawały się bibliotekami publicznymi, były szerzej dostępne i ogólnonarodowe (biblioteki fundacyjne). W Oświeceniu przy instytucjach naukowych zaczęły powstawać pierwsze biblioteki specjalne. Wraz z sekularyzacją zakonów ich księgozbiory zasiliły biblioteki świeckie. Tworzenie tego typu ośrodków uznawano za działalność filantropijną, na rzecz społeczności. W XVIII-XIX wieku, kiedy nastąpił gwałtowny rozwój nauki, zaczęły powstawać biblioteki towarzystw naukowych. W XIX wieku i początku XX wraz z upowszechnieniem się nauki biblioteki uzyskały rangę instytucji społeczno-kulturalnych o charakterze publicznym. Biblioteki i ich funkcję stawały się coraz bardziej zróżnicowane. Powstały i rozwijały się biblioteki powszechne. Organizowano biblioteki narodowe, parlamentarne, władz i urzędów. Powstają nowe typy bibliotek specjalnych: dla niewidomych, dla dzieci, czy szpitalne. Jednym z chyba najpiękniejszych tego rodzaju ośrodków jest Biblioteka Księżnej Anny Amalii, założona w 1691 roku jako „biblioteka książęca” przez księcia Wilhelma Ernesta I w Weimarze. Z okazji jubileuszu 300-lecia, w 1991 roku otrzymała nazwę Herzogin-Anna-Amalia-Bibliothek, na pamiątkę księżnej Anny Amalii, która była jej największym mecenasem. Biblioteka posiada ponad milion książek - główny nacisk położono na niemiecką kulturę i historię literatury w okresie od 1750 do 1850 roku. Do najcenniejszych należy około 2000 rękopisów ze średniowiecza m.in. Ewangeliarz Karolingów z IX wieku (najstarszy w zbiorach) i 427 inkunabułów. Wśród obszernych zbiorów znajdują się broszury jak i książki z okresu reformacji. Najcenniejsza z nich to Biblia przetłumaczona przez Marcina Lutra z 1534 roku. Ponadto jest tam 10 000 map i 27 globusów jak również tzw. Faust-Sammlung oraz biblioteki rodziny von Arnim, Liszta, Nietzschego, Niemieckiego Towarzystwa Shakespeara. Od 1998 roku stanowi część zespołu „klasyczny Weimar" wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Czołowi przedstawiciele Reformacji w XVI wieku doprowadzili do rozwoju nowożytnej epistolografii. Do dziś zebrano 2585 listów autorstwa Doktora Lutra zebranych w Edycji Weimarskiej (Weimarer Ausgabe, WA) w kategorii WA BR a także 926, których był adresatem. Mają one różny charakter i treść: wittenberski teolog pisał do książąt, kardynałów, swych współpracowników oraz przyjaciół. Często zawierają one program odnowy Kościoła, czasem Reformator wspomina w nich jakieś wydarzenie z życia, jak na przykład to, że syn Johannes jako dziecko wypróżniał się po kątach domostwa (WA BR 4, 1160, 26-28), niekiedy nawet pozwala sobie na luźne refleksje o seksualności człowieka, jak np. w listach do Jerzego Spalatina. Prawie zawsze Doktor Luter umieszczał w prawym górnym rogu kartki nazwę miejscowości, z której pisał i datę. Ta forma przetrwała do dzisiaj...

Reasumując, zainicjowany ideowymi podwalinami reformacji wzrost piśmiennictwa i czytelnictwa przyczynił się znacznie do likwidacji analfabetyzmu w Europie. W krajach protestanckich liczna osób nieumiejących dziś czytać jest najniższy na świecie i nie przekracza 2%. Poważne wyzwanie cywilizacyjne stanowi tzw. analfabetyzm wtórny. A może dlatego, że rola Biblii tak diametralnie zmieniła się?